• Samet Güzel

Yetkilendirilmiş Yükümlü


Yazar: Musa ÜNAL*

Yaklaşım / Aralık 2021 / Sayı: 348


I- GİRİŞ

Günümüz dünyasında dış ticarette olağanüstü bir hız ve çeşitlilik söz konusudur. Ülkemizin dış ticaret işlemlerinin kolay, hızlı ve güvenli bir şekilde işlemesini sağlamak Ticaret Bakanlığı’nın misyon ve vizyonudur. Bu çerçevede çok sayıda sistem ve kolaylık uygulamaya konularak dünya ticaretine entegrasyonda önemli adımlar atılmıştır. Gümrük işlemlerinin yükümlülülere maliyetini minimuma indirme, hızlandırma, kolaylaştırma ve etkinliğini artırma anlayışının hayata geçen en önemli uygulamalarından biriside yetkilendirilmiş yükümlü statüsüdür.

4458 sayılı Gümrük Kanunu 5/A maddesinde; Türkiye gümrük bölgesinde ekonomik faaliyette bulunan yerleşik kişilere gerekli şartları taşımaları halinde yetkilendirilmiş yükümlü statüsünün tanınabileceği ifade edilerek, bu kişilerin kolaylaştırılmış emniyet ve güvenlik ile ilgili gümrük kontrollerinden veya gümrük mevzuatının öngördüğü basitleştirilmiş uygulamalardan faydalanacağı belirtilmiştir.

Yetkilendirilmiş yükümlü; gümrük yükümlülüklerini yerine getiren, kayıt sistemi düzenli ve izlenebilir olan, mali yeterlilik, emniyet ve güvenlik standartlarına sahip bulunan, kendi oto kontrolünü yapabilen güvenilir firmalara gümrük işlemlerinde birtakım kolaylık ve imtiyazlar tanıyan uluslararası bir statüdür.


II- KOŞULLARI

Yetkilendirilmiş yükümlü statüsünün tanınması için gerekli koşullar;

1- Gümrük Kanunu 4. maddesinde belirtilen sorumlulukların yerine getirilmesinde ciddi ihlallerde bulunmamak,

2- Gümrük kontrollerinin doğru biçimde yapılabilmesine imkân veren ticari kayıtları düzenli bir şekilde tutma yeterliliğine sahip bulunmak,

3- Bakanlıkça gerek görülen hallerde mali yeterliliğe sahip olduğunu kanıtlamak,

4- Uygun emniyet ve güvenlik standartlarına sahip bulunmak.

Yukarıdaki koşulların ve konuya ilişkin usul ve esasların Bakanlıkça çıkarılacak Yönetmelikle düzenleneceği hüküm altına alınmıştır. Kanunda verilen yetkiye istinaden yetkilendirilmiş yükümlü konusunda Ticaret Bakanlığı’nca düzenlenen “Gümrük İşlemlerinin Kolaylaştırılması Yönetmeliği” 21.05.2014 günlü 29006 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

Gümrük mevzuatına göre serbest bölgeler dâhil Türkiye Gümrük Bölgesinde yerleşik ve en az üç yıldır fiilen faaliyette bulunan gerçek veya tüzel kişilere tanınan bu statünün koşullarına kısaca (detaylar ilgili Yönetmelik’tedir) değinelim:

• Güvenilirlik Koşulu

Başvuru sahibi ciddi gümrük mevzuatı ihlali yapmamış olmalıdır. Yönetim kurulu üyeleri, sermayesinin % 10’undan fazlasına sahip gerçek kişiler ile gümrük ve dış ticaret işlemlerinde temsil yetkisini haiz çalışanları hakkında, kamu güvenliğini tehdit edici ciddi suç veya ciddi boyutta mali suçtan dolayı ceza veya mahkûmiyet kararı bulunmamalıdır.

• Ticari Kayıtların Güvenilir ve İzlenebilirliği Koşulu

Başvuru sahibinin ticari ve varsa taşımaya ilişkin kayıtları gümrük kontrollerinin doğru ve etkin bir şekilde yapılabilmesine elverişli ve eşya hareketlerini gösterecek şekilde izlenebilir olmalıdır. Ticari faaliyetlere ilişkin belgeler düzgün arşivlenmeli ve korunmalıdır. Bilgisayar sistemi yetkisiz girişlerden korunmalı ve veriler güvence altında olmalıdır.

• Mali Yeterlilik Koşulu

Bu koşulun sağlanabilmesi için başvuru sahibinin, taahhütlerini karşılamaya yeterli bir mali durumda bulunması ve hakkında iflas işlemleri başlatılmamış olması gerekir.

• Emniyet ve Güvenlik Koşulu

- Binalar, sevkiyat sahaları ve kargo

bölümleri izinsiz giriş ve sızmaları önleyecek nitelikte olmalıdır,

- Eşyaya ve taşıma araçlarına izinsiz müdahaleleri önleyecek tedbirler alınmalıdır,

- Kendi otokontrolünü sağlıyor olmalıdır,

- Birlikte çalıştığı kişi ve kuruluşların nasıl iş yaptıklarını kontrol edebiliyor olmalıdır,

- Hassas pozisyonlardaki çalışanları hakkında periyodik olarak güvenlik araştırması yapıyor olmalıdır.


III- UYGULAMA

Başvuru sonucunda statünün tanınıp tanınmayacağına ilişkin kararın verilmesi süreci kısaca aşağıdaki aşamaları içerir:

• Ön inceleme

• Yerinde inceleme

• Değerlendirme

Firma yetkilisince Başvuru Formu ve gerekli belgeler (Yönetmelikte belirlenmiştir) ile yetkili Gümrük ve Ticaret Bölge Müdürlüğü’ne başvuru (yeni yada değişiklik başvurusu) yapılır. Bölge Müdürlüğü’nce ibraz edilen belgelerin tam olup olmadığına ve bu belgelerin eksik bilgi içerip içermediğine ön inceleme kapsamında bakılır. Bölge Müdürlüğünden intikal eden ön inceleme formu Bakanlıkça incelenir.

Bakanlıkça ön incelemenin uygun görülmesi üzerine yerinde inceleme yapılması için sonradan kontrol yetkilisine (Ticaret Müfettişi) gönderilir.

Sonradan kontrol yetkilisi başvuru sahibinin ticari faaliyetlerine ilişkin tesislerinde, kayıtların izlenebilirliği, emniyet ve güvenlik koşullarına uygunluk gibi hususları yerinde inceler. Yapılan inceleme sonucunda yerinde inceleme değerlendirme formu düzenlenerek Bakanlığa gönderilir.

Bakanlık yerinde inceleme değerlendirme formunda yer alan bilgileri değerlendirerek başvuru sahibinin sertifika almaya hak kazanıp kazanmadığını tespit eder. Koşulların sağlandığının anlaşılması halinde, sertifikayı düzenlemek üzere, koşulların sağlanmadığının tespit edilmesi halinde ise başvurunun reddedilmesini teminen ilgili Bölge Müdürlüğü’ne bildirimde bulunur.


IV- AVANTAJLARI

Yetkilendirilmiş yükümlü statüsünün sağladığı kolaylıkları ikiye ayırabiliriz. Birinci kısmı statüyü/belgeyi almakla kazanılan ayrıca talep ve inceleme gerektirmeyen kolaylıklardır. Diğeri ise talebe ve ek şartların sağlanmasına bağlı kolaylıklardan oluşur.

Talebe ve Ek Şartlara Bağlı Olmaksızın Yararlanılan Kolaylıklar:

Azaltılmış zorunlu bilgili özet beyan verebilme

Öncelikli ve daha az belge kontrolü yada muayene

Eksik belgeyle beyan

Kısmi teminat verebilme

Yeşil hattan yararlanma

Taşıt üstü işlemden yararlanma

Talebe ve Ek Şartlara Bağlı Kolaylıklar:

• İhracatta Yerinde Gümrükleme

Eşyanın ihraç işlemlerinin firmanın ken-

di tesislerinde basitleştirilmiş usul çerçevesinde yapılması suretiyle, eşyanın ihracat gümrük müdürlüğüne getirilmeden doğrudan çıkış gümrük idaresine sevk edilmesi.

• İthalatta Yerinde Gümrükleme

Eşyanın ithalat gümrük idaresine getirilmeden giriş gümrük idaresinden doğrudan firmanın kendi tesislerine sevk edilmesi ve ithal işlemlerinin firmanın kendi tesislerinde basitleştirilmiş usul çerçevesinde yapılması.

• İzinli Alıcı

Transit rejimine tabi eşyayı, eşya Türkiye Cumhuriyeti Gümrük Bölgesi’ne girdikten sonra varış gümrük idaresine sunmaksızın izinli alıcı yetkisi ve/veya ithalatta yerinde gümrükleme izni kapsamı tesislerde teslim almaya ve transit işlemlerini bu yerlerde sonlandırmaya yetkilendirilmiş olan taşımadan sorumlu veya ithalatçı kişiyi ifade eder.

• İzinli Gönderici

Transit rejimine tabi eşyayı, hareket gümrük idaresine sunmaksızın sevk etmeye yetkilendirilmiş olan ve bu kapsamda yapılan işlemlerde transit beyanında bulunarak transit işlemlerinden sorumlu olan kişiyi ifade eder.

• Götürü Teminat

Eşyanın gümrük vergilerinin teminata bağlanmasını gerektiren bir gümrükçe onaylanmış işlem veya kullanıma tabi tutulduğu durumlarda, bu uygulamadan yararlanacak kişi için belirlenmiş tutardaki teminatın, her işlem için ayrı ayrı teminat verilmeksizin, teminata bağlanması gereken tutardan bağımsız olarak ve herhangi bir düşüm yapılmaksızın bir yıl süreyle kullanılabilmesidir.

• ATR Dolaşım Belgesi Düzenleyebilme

ATR Dolaşım Belgesi; Türkiye veya Avrupa Topluluğu’nda serbest dolaşımda bulunan eşyanın Gümrük Birliği çerçevesinde tercihli rejimden yararlanabilmesini sağlamak üzere, gümrük idaresince ya da bu idare tarafından yetki verilmiş kişi ve kuruluşlarca düzenlenip gümrük idaresince vize edilen belgeyi ifade eder.

• Fatura Beyanı ve EUR.MED Fatura Beyanı Düzenleyebilme

Fatura beyanı ve EUR.MED fatura beyanı; İhracatçı tarafından fatura, teslimat notu veya herhangi bir ticari belge üzerinde belirtilen, ilgili ürünlerin teşhislerini mümkün kılmayı yeterli ayrıntıda tanımlayan metni 15.12.2014 tarihli ve 2014/7064 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Genelleştirilmiş Tercihler Sistemi Kapsamında Tercihli Rejimden Yararlanacak Eşyanın Menşeinin Tespitine İlişkin Kararın Ek V’inde ve bu karar uyarınca Türkiye’nin taraf olduğu anlaşmalar kapsamında ticarette eşyanın tercihli menşeinin tespiti hakkında yayımlanan mevzuatta yer alan usulüne uygun olarak yapılan beyanlardır.

Talebe bağlı kolaylıklar için başvurular yetkilendirilmiş yükümlü sertifikası başvurusu sırasında yapılabileceği gibi sertifika alındıktan sonrada yapılabilir.


V- SONUÇ

Genel hatları ile değindiğimiz bu özel düzenleme firmalara VIP bir statü sağlamaktadır. Yükümlü ve işlemlerine güven üzerine tesis edilen yetkilendirilmiş yükümlü statüsünü hak etmek çok titiz ve detay bir çalışma istemektedir. Eşyanın ve işlemlerin güvenliğini sağlayıp koruyacak ortamı temin edecek firma yönetici ve çalışanlarının farkındalıkları sistemin başarısını da etkileyecektir.

Yetkilendirilmiş Yükümlü Sertifikasını alabilmek kadar sertifikalı kalabilmekte önem arzeder. Başlangıçta sağlanan koşulların ihlali halinde sertifika iptalinin söz konusu olabileceği hatırdan çıkarılmamalıdır. Sertifika almak zor sertifikalı kalabilmek daha zordur diye özetleyebiliriz. Diğer firmalarda karşılaşılan ve eleştirilen hususların sertifika sahibi firmalarda bulunmaması da bu sistemin doğal beklentisidir.

Ülkemizin ihracat hedefleri doğrultusunda geliştirilen bu uygulama ile ihracatçı firmalarımızın uluslararası piyasalarda daha çok tercih edilmesi ve rekabet güçlerinin artırılarak ihracatımızın desteklenmesi beklenmektedir. İmzalanan karşılıklı tanıma anlaşmaları ile ülkeler, statü sahibi firmalara gümrük işlemlerinde karşılıklı olarak kolaylık sağlayacaktır. Uzun vadede uluslararası ticaretin önemli bir güven ve hız halkasını oluşturacağını düşündüğümüz bu uygulama firmaların kendi iç denetim ve işleyişlerini geliştirmelerine katkı sunacaktır.

Konuya ilişkin detay bilgilere (https://ticaret.gov.tr/gumruk-islemleri/yetkilendirilmis-yukumlu-statusu) adresinden ulaşılabilir.

* E. Ticaret Başmüfettişi

Yazarlar : 'MUSA ÜNAL'


Son Paylaşımlar

Hepsini Gör

Yazar: Musa ÜNAL* E-Yaklaşım / Şubat 2022 / Sayı: 350 I- GİRİŞ Yetkilendirilmiş yükümlü konusunu genel olarak işlediğimiz Aralık-2021 sayısında yer alan yazımızın ardından bu statünün belki en önemli